QO‘SHMA GAPLARNI PUNKTUATSION TAHLIL QILISH ALGORITMINI ISHLAB CHIQISH

Authors

  • Sharipov Maqsud Siddiqovich Author
  • Adinayev Xushnudbek Saylboyevich Author

Keywords:

Tinish belgilari, NLP, shart gap, qo‘shma gap.

Abstract

Bu ishda biz o‘zbek tili matnlari qo‘shma gaplarini tahlil qilishning qoidaga asoslangan algoritmini ishlab chiqishni ko‘rib chiqamiz. O‘zbek tili kam resursli til hisoblangaligi sababali hozirgacha bunday algoritmlar ishlab chiqilmagan. O‘zbek tili matnlaridagi qo‘shma gaplarda vergul yoki nuqtali vergul belgilari to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri qo‘yilganligini aniqlash masalasini yechishning qoidaga asoslangan algoritmi ishlab chiqilgan va qoidalar bazasi yaratilgan. О‘zbek tilshunosligida shart munosabatlarining ifodalanish masalalari sezilarli darajada o‘rganilmagan bo‘lsada, qisman о‘zbek tili sintiksisida tadqiq qilingan. О‘zbek tilshunosi Sh. Shukurovning e’tiroficha, hozirgi о‘zbek tilida shart munosabatlari bilan bog‘liq quyidagi ilmiy-nazariy muammolar о‘z yechimini topishi zarur ular о‘z ichiga quyidagi muammolarni oladi; shart mayli formalarining zamon kategoriyasi bilan munosabati, shart munosabatini ifodalovchi analitik formalar tavsifi, shart munosabatlarining ko‘rinishi va xarakteri. Ushbu maqolada о‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplarning tasnifini ко‘rib chiqamiz.
Shu ma’noda aytishimiz mumkinki, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) bu kompyuter fanining, ayniqsa sun’iy intellektning (AI) kichik sohasi bo‘lib, u kompyuterlarga inson tilini tushunish va qayta ishlashga imkon beradi. Texnik jihatdan, NLP ning asosiy vazifasi tabiiy tildagi katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish va qayta ishlash uchun kompyuterlarni dasturlashdir.

References

1. M. A. , M. N. , A. D. Mahmudov N., O‘ZBEK TILI ME’YORLARI (Punktuatsiya), vol. 1. Tashkent: Zamin nashr, 2021.

2. J. Pokrywka, “Punctuation Prediction for Polish Texts using Transformers,” Feb. 2024. https://10.48550/arXiv.2410.04621.

3. P. Żelasko, P. Szymański, J. Mizgajski, A. Szymczak, Y. Carmiel, and N. Dehak, “Punctuation Prediction Model for Conversational Speech,” Feb. 2018, pp. 2633–2637. https://10.21437/Interspeech.2018-1096.

4. M. S. Sharipov, H. S. Adinaev, and E. R. Kuriyozov, “Rule-Based Punctuation Algorithm for the Uzbek Language,” in International Conference of Young Specialists on Micro/Nanotechnologies and Electron Devices, EDM, 2024, pp. 2410 – 2414. https://10.1109/EDM61683.2024.10615061.

5. M. Bayraktar, B. Say, and V. Akman, “An analysis of English punctuation: the special case of comma,” International Journal of Corpus Linguistics, vol. 3, Jul. 1998, https://10.1075/ijcl.3.1.03bay.

6. D. Hardt, “Comma checking in Danish,” 2001.

7. U. Salaev, E. Kuriyozov, and C. Gomez-Rodríguez, “SimRelUz: Similarity and Relatedness scores as a Semantic Evaluation Dataset for Uzbek Language,” in 1st Annual Meeting of the ELRA/ISCA Special Interest Group on Under-Resourced Languages, SIGUL 2022 - held in conjunction with the International Conference on Language Resources and Evaluation, LREC 2022 - Proceedings, 2022, pp. 199 – 206. [Online]. Available:https://www.scopus.com/inward/record.uri?eid=2-s2.0-85138700420&partnerID=40&md5=bf476cd74317f06577dd0548c5c60

8. A. M. Abdurashetona and I. O. Ismailovich, “Methods of Tagging Part of Speech of Uzbek Language,” in Proceedings - 6th International Conference on Computer Science and Engineering, UBMK 2021, 2021, pp. 82 – 85. doi: 10.1109/UBMK52708.2021.9558900.

9. A. M. Abdurashetona and U. Mokhiyakon, “Software Features and Linguistic Features of Uzbek Synonymizer,” in Proceedings - 7th International Conference on Computer Science and Engineering, UBMK 2022, 2022, pp. 171 – 175. https://10.1109/UBMK55850.2022.9919447

10. B. Mengliyev, S. Shahabitdinova, S. Khamroeva, S. Gulyamova, and A. Botirova, “The morphological analysis and synthesis of word forms in the linguistic analyzer,” Journal of Language and Linguistic Studies, vol. 17, no. 1, pp. 558 – 564, 2021, [Online]. Available: https://www.scopus.com/inward/record.uri?eid=2-s2.0-85103797274&partnerID=40&md5=8a4052419f721c3c734f8fe1c48984ec

11. K. Madatov, S. Bekchanov, and J. Vicic, “Dataset of Karakalpak language stop words,” Data Brief, vol. 48, 2023, doi: 10.1016/j.dib.2023.109111.

12. M. Sharipov, J. Mattiev, J. Sobirov, and R. Baltayev, ‘Creating a Morphological and Syntactic Tagged Corpus for the Uzbek Language’, CEUR Workshop Proceedings, vol. 3315, pp. 93–98, 2022.

13. D. Mengliev, E. Akhmedov, V. Barakhnin, Z. Hakimov, and O. Alloyorov, “Utilizing Lexicographic Resources for Sentiment Classification in Uzbek Language,” Jan. 2023, pp. 1720–1724. https://10.1109/APEIE59731.2023.10347765

Downloads

Published

2025-08-04

Similar Articles

21-30 of 42

You may also start an advanced similarity search for this article.